Armstrong’dan Lohner-Porsche’ye: hibritlerin erken dönemi

Hibrit otomobillerin tarihi Prius’tan önce başladı: Armstrong Petrol-Electric, Lohner-Porsche ve 1916 Woods Dual-Power örnekleri, teknolojinin evrimini anlatır.

Hibrit otomobillerin tarihi Toyota Prius ile başlamadı. Hibritlerin modern yol otomobillerinde tanıdık bir rozet haline gelmesinden çok önce, mühendisler son derece pratik bir sorunu çözmek için benzinli güçle elektrikli tahriki birleştirmeyi deniyordu: tek bir enerji kaynağının o dönem sunmakta zorlandığı kullanılabilirliği ve menzili nasıl elde ederiz? Bugünden bakınca bu arayışın ne kadar mantıklı olduğu daha da net.

En erken örneklerden biri, 1896 tarihli Armstrong Petrol-Electric Hybrid. Louwman Müzesi’ne göre bu otomobil, en eski benzin-elektrik hibriti. Müzede yer alan açıklama da sanki sonraki yılların otomotiv fikirlerine bir ön gösterim gibi: elektrikli marş, yarı otomatik şanzıman, otomatik ateşleme avans/retard ve hatta elektrikle çalışan debriyaj gibi detaylar listeleniyor. Yine de proje hayata geçirilebilir bir iş modeline dönüşmedi; müze, şirketin yalnızca bir adet ürettiğini ve fikrin ticari açıdan işlemediğini not ediyor. Kâğıt üzerinde etkileyici duran bu paket, atölyeden pazara geçişte dönemin koşullarına takılmış görünüyor.

Avrupa cephesinde, önemli bir damar Ferdinand Porsche ve Lohner-Porsche sistemine uzanıyor. Porsche’nin kendi tarih anlatımı, benzinli motorun aktarma organları için mobil bir elektrik kaynağına dönüştüğü, tahrikin ise elektrikle sağlandığı bir erken hibrit gelişimine dikkat çekiyor; hatta göbek tipi elektrik motorları da bu çerçevenin parçası. Bazı kaynaklar bu düzeni, motorun tekerleklere mekanik olarak bağlanmadığı ve elektrik ürettiği seri hibrit olarak tarif ediyor. Porsche ayrıca, Lohner-Porsche sistemini kullanan yaklaşık 300 aracın üretildiğini ve bunun özel kullanımların ötesinde taksiler ile kamu hizmetleri gibi alanlara da yayıldığını belirtiyor. Rakam, o dönem için azımsanmayacak bir yayılımı işaret ediyor.

1910’lar geldiğinde, hibrit fikri Amerika Birleşik Devletleri’nde daha geniş bir müşteri kitlesine ulaşmanın yolu olarak pazarlanıyordu. Henry Ford Müzesi, 1916 Woods Dual-Power Hybrid Coupe’yi, aracı hem bataryalar hem de benzin ile hareket ettirmeyi hedefleyen, iki güç kaynağının en iyisini sunma iddiasındaki bir girişim olarak tanımlıyor. Ancak piyasa bu vaadi benimsemedi; müzenin aktardığına göre hem model hem de şirket 1918 itibarıyla sahneden çekildi. Tüketici alışkanlıklarının, kimi zaman teknolojiden önce konuştuğunu hatırlatan bir örnek.

Tüm bu erken örnekler bir araya getirildiğinde, hibrit fikrinin hiçbir zaman yalnızca modern bir akım olmadığı netleşiyor. Sert teknolojik sınırlara sahip bir çağda, uygulanabilir bir uzlaşının aranmasıyla doğmuştu. İlk hibritler ana akıma dönüşmedi, ama fikrin kendisi dayanıklılığını korudu; koşullar değiştiğinde ise bambaşka bir teknik zeminde geri dönerek ölçeklenme şansı buldu. Bugün gördüğümüz olgun sistemlerin kökleri, tam da o sabırlı denemelerde yatıyor.