Sedan çağının sonu mu? SUV ve crossover’ların yükselişi

Sedandan SUV ve crossover’lara uzanan gövde evrimini, Avrupa pazar payı verileri ve elektrikli araç trendleriyle inceliyoruz. Neden yüksek format önde?

Otomobil gövdesinin hikâyesi, otomobilin kitlesel bir ulaşım aracına dönüşmesinden çok önce başlar. İlk gövde adları ve formları, atlı taşıtlar çağından miras kaldı: fayton, landaulet, berline, torpido. Otomotivin ilk on yıllarında, 20. yüzyılın başlarında yaygın kullanılan fayton ve torpido tasarımlarının tarihsel anlatımlarında da görüldüğü gibi, açık gövdeler baskındı. Kapalı gövdeler ise kuraldan ziyade istisnaydı.

Bu tablo, teknoloji ilerledikçe ve konfor ile hava koşullarına karşı koruma beklentileri arttıkça kademeli olarak değişti. Kapalı gövdeler açık tasarımların yerini almaya başladı ve bu dönemde sedan öne çıktı. Motor bölmesi, yolcu kabini ve bagajı net biçimde ayıran üç hacimli düzeniyle tanımlanan sedan, İngilizce konuşulan pazarlarda sedan ya da saloon, Almanca konuşulan pazarlarda ise Limousine olarak yerleşti. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra ponton tarzı gövde yapısının (Pontonkarosserie) yaygınlaşması, sedanın binek otomobiller için standart gövde tipini pekiştirdi.

On yıllar boyunca sedan, pratiklik, öngörülebilir sürüş özellikleri ve geniş kullanım alanını bir araya getiren normu temsil etti. Aynı zamanda station wagon, hatchback ve daha sonra minivan gibi diğer formatlar da paralel biçimde gelişti; artan esneklik talebinin bir yansımasıydı. Analitik kaynaklar, 20. yüzyılın sonları ile 21. yüzyılın başlarında sedanın rolünün gerilemeye başladığını ve yeni yükselen segmentlere kıyasla giderek kenarda kaldığını belirtiyor. Günlük manzarada da bu dönüşüm hissedilir hale geldi.

Keskin kırılma, SUV ve crossover’ların yükselişiyle geldi. Almanca kaynaklar, merdiven şasi üzerine inşa edilen geleneksel arazi araçlarını (Geländewagen, Leiterrahmen) kendi kendini taşıyan monokok yapıya dayanan (selbsttragende Karosserie) SUV ve crossover’lardan net biçimde ayırıyor. Aynı zamanda bu kaynaklar, terminolojinin sık sık bulanıklaştığını; SUV ile crossover arasındaki çizginin çoğu zaman katı mühendislik tanımlarından çok pazarlama tarafından şekillendirildiğini vurguluyor.

Son istatistikler, dönüşümün ölçeğini açık biçimde ortaya koyuyor. Almanya’da Federal Motorlu Taşımacılık Kurumu’nun (KBA) verilerine göre, yeni tescil edilen binek otomobillerin yaklaşık yüzde 30’u SUV segmentine ait. Avrupa genelinde eğilim daha da belirgin: Uluslararası Temiz Ulaşım Konseyi’ne (ICCT) göre 2023’te yeni kayıtların yaklaşık yüzde 48’ini SUV ve arazi araçları oluşturdu; JATO verileri 2024’te payın yüzde 54’e çıktığını ve bunun rekor seviyeyi işaret ettiğini bildiriyor. Benzer bir gelişme İsviçre gibi ülkelerde de görülüyor; orada SUV payı on yıldan biraz uzun bir sürede yüzde 20’nin altından pazarın yarısından fazlasına yükseldi.

Aynı desen elektrikli araç pazarında da karşımıza çıkıyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), 2023’te dünyada satışa sunulan tam elektrikli modellerin yaklaşık üçte ikisinin SUV olduğunu raporluyor. Bu durum, yüksek gövde ve artırılmış yerden yükseklik tercihinin elektrifikasyon çağında da sürdüğünü düşündürüyor.

Kamuya açık nicel tahminler, gelecekte tek bir baskın gövde tipini kesin biçimde işaret etmiyor. Ancak tescil verileri, model çeşitliliği ve pazar dinamiklerinin birleşik tablosu net bir sonuca çıkıyor: SUV ve crossover’lar modern binek otomobilin merkezine şimdiden yerleşti ve konumlarını güçlendirmeyi sürdürüyor. Fayton kökenli biçimlerden 20. yüzyılın standardı olan sedana uzanan uzun evrim, bugün ana akım otomobili tanımlayan “yüksek” formatın öne çıktığı yeni bir evreye girmiş durumda.